Toen Anna Krotova twee jaar geleden bij Picnic begon, was er al veel gaande op het gebied van duurzaamheid. “Er waren allerlei initiatieven in de organisatie. Vaak opgestart vanuit kostenbesparing of efficiëntie. De volgende stap was om al die inspanningen te verbinden en een duidelijke richting te geven. Onze uitdaging was om van die goedbedoelde en vaak succesvolle maatregelen een samenhangende, duurzame koers te maken.”

Met CSRD kwam centrale coördinatie

Met de komst van de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), die bedrijven verplicht tot uitgebreide duurzaamheidsrapportages, ontstond de behoefte aan centrale coördinatie. Krotova werd aangesteld als eerste Sustainability Lead. Ze rapporteert direct aan CFO Pieter Everard. “De CSRD was de aanleiding om duurzaamheid onder de financiële afdeling te plaatsen”, zegt Everard. “Immers, rapportage is een proces dat van nature al bij financiën is ondergebracht. Maar we wilden niet alleen voldoen aan wetgeving. We wilden ook strategisch sturen op impact en risico’s.” 

Extra dimensie van risico's

De samenwerking met de financiële afdeling is volgens Krotova intensief. “We maken voor elk duurzaamheidsproject een ‘businesscase’. Daarin kijken we niet alleen naar kosten en baten, maar ook naar impact en risico’s. Financiën helpt ons om die cases scherp te krijgen.” Everard vult aan: “Duurzaamheid is een extra dimensie van risico. Het onderkennen, analyseren en beheersen van risico’s past typisch bij financiën.” Toch vraagt de samenwerking om wederzijds begrip. “Als sustainability-professionals moeten we leren de taal van de financiële afdeling te spreken”, zegt Krotova. Everard: “En andersom moeten CFO’s leren kijken naar impact en externe kosten. Dat is wederzijds een leerproces.” 

Signaalfunctie duurzaamheidsteam

Bij Picnic heeft het duurzaamheidsteam onder andere een signaalfunctie. Krotova: “Ons team monitort de externe omgeving en identificeert waar zich duurzaamheidskansen of -risico’s voordoen. Zodra we een gat ontdekken, initiëren we een project en werken we nauw samen met de relevante afdelingen om het uit te voeren. Het duurzaamheidsteam doet het niet alleen. De echte uitvoering vindt samen met de teams in de operatie plaats. Zo pakken we voedselverspilling aan door processen op de werkvloer te verbeteren, terwijl de inkoopafdeling de verpakkingsaanpassingen doorvoert. Deze manier van werken zorgt ervoor dat we duurzaamheid breed in de organisatie verankeren, en medewerkers weten waar ze met ideeën terechtkunnen.”  

Slechts 1% emissie uit scope 1 en 2

Een van de grootste uitdagingen ligt in het reduceren van de CO₂-uitstoot. Maar opvallend genoeg komt slechts 1% van de totale emissies uit scope 1 en 2: de directe en indirecte CO₂-uitstoot. “De overige 99% zit in scope 3: de producten die we inkopen en verkopen", legt Krotova uit. “Vooral voedselproductie is enorm vervuilend.” Dat maakt verduurzaming complex. “Verbeteringen bij scope 3 zijn het moeilijkst te realiseren”, zegt ze. “Voedselketens zijn lang en versnipperd over de hele wereld. De impact ligt vaak bij boeren aan het begin van de keten. Het vraagt extra inspanning om juist hen te bereiken en te betrekken.”

'Triggeren' om duurzamer te worden

Picnic duikt met data de keten in. “We analyseren onze verkoopdata en emissies per productgroep. Zo identificeren we de grootste vervuilers en gaan we met leveranciers in gesprek over verbeteringen. Dat is namelijk ons grootste goed om verandering te creëren. We bouwen van daaruit aan samenwerking met onze leveranciers, om ze te ‘triggeren’ om duurzamer te worden.”  

Impact van aankopen

Picnic geeft zijn klanten via de app inzicht in de impact van hun aankopen. “Zo kunnen klanten zien welke producten duurzamer zijn. We geven ze ook opties om bewust te kiezen, bijvoorbeeld door duurzame alternatieven in het assortiment te benadrukken. En we proberen duurzame producten betaalbaar te houden. Denk aan kortingen op biologisch geteelde groenten en fruit, zodat deze kunnen concurreren met niet-biologische varianten.”

Elektrische vrachtwagens

Niet elke maatregel is eenvoudig te implementeren. Zo wil Picnic graag overstappen op elektrische vrachtwagens voor het zwaardere transport tussen distributiecentra. “Maar de ‘businesscase’ is nog niet positief”, zegt Krotova. “Er zijn problemen met de laadinfrastructuur, netcongestie en hoge kosten. We hebben eerder gekeken naar de inzet van voertuigbatterijen voor opslag, maar dat bleek in de praktijk niet haalbaar. Je hebt veel batterijen nodig om voldoende capaciteit te creëren.”  

Voor 70% op groene stroom

Toch kiest Picnic ervoor om pilots te draaien. “Je moet ervaring opdoen. Anders ben je straks niet klaar als diesel voor vrachtwagens verboden wordt. Dan heb je geen budget, geen kennis en geen operationele ervaring.” Everard beaamt dat: “Het gaat om timing. Soms moet je investeren in pilots, ook als het financieel nog niet rendeert.” Op het gebied van scope 1 en 2 heeft Picnic al veel bereikt. “In Nederland draaien we volledig op groene stroom”, zegt Krotova. “In Duitsland en Frankrijk zijn we nog afhankelijk van het lokale net, maar we breiden onze eigen zonne-energiecapaciteit uit. Over alle landen heen draaien we voor 70% op groene stroom.”  

“Maar in sommige gebieden hebben we te maken met netcongestie”, vervolgt de duurzaamheidsmanager. “Dan moeten we noodgedwongen dieselgeneratoren inzetten om de operatie draaiende te houden. Dat blijft een moeilijke keuze vanuit duurzaam oogpunt. Maar soms is het onvermijdelijk.”

'Matchen' vraag en aanbod

Daarnaast werkt Picnic aan slimme energieoplossingen. “We ‘matchen’ vraag en aanbod in onze ‘warehouses’, zodat we geen stroom terug hoeven te leveren aan het net. Dat voorkomt congestie.” Industriële batterijen vindt Krotova voorlopig nog te duur. “We hebben het onderzocht, maar we krijgen de ‘businesscase’ tot nu toe nog niet rond. Batterijopslag vraagt grote investeringen die zich niet terugverdienen binnen een redelijke termijn. Daarnaast: voor voldoende capaciteit hebben we veel batterijen nodig. Dat drijft de kosten verder op.” Ook is er veel aandacht voor ‘efficiency’. “We optimaliseren onze bezorgroutes, verbeteren de koelketen en gebruiken energiezuinige technieken,” zegt Krotova.

Aparte zones voor koelen

De duurzaamheidsmanager licht toe dat ze aparte zones hebben voor kamertemperatuur, gekoeld en diepvries. “Dit voorkomt energieverlies tussen temperatuurzones. Daarnaast gebruiken we alternatieve koelmiddelen met een lagere CO₂-impact, en verbetert de isolatie en efficiëntie van koelinstallaties. In ons nieuwe distributiecentrum van 33.000 m² voor groenten en fruit in Geldermalsen hebben we alles toegepast. Dat gebouw is gecertificeerd volgens de BREAAM Excellent-standaard, de een na hoogste kwalificatie voor de duurzaamheidsprestatie van gebouwen. We hebben daar zonnepanelen, warmtepompen, driedubbelglas, ledverlichting, herbruikbare staalconstructies en een slim regenwatermanagementsysteem toegepast.” 

Dubbele materialiteitsanalyse

De CSRD speelt een centrale rol in de keuzes die Picnic maakt. “Om te voldoen aan CSRD hebben we een dubbele materialiteitsanalyse gedaan”, vertelt Krotova. “Daarbij onderzoek je de impact van een bedrijf op de maatschappij en het milieu. Ook kijk je hoe de omgeving impact heeft op het bedrijf zelf. Daar kwamen voor ons vijf prioriteiten uit: energie en emissies, voedselverspilling, circulariteit, voedselketens en mensenrechten.” Op basis daarvan worden projecten geselecteerd. “Als een idee niet binnen die thema’s valt, parkeren we het. En voor elk project maken we een ‘businesscase’, waarin we zowel impact als financiële haalbaarheid meenemen.”

CSRD is waardevol

Everard ziet CSRD als een kans. “Het dwingt ons om transparant te zijn en goed na te denken over risico’s. Dat is op zich al waardevol. Let wel, de CSRD gaat alleen over analyseren en rapporteren. Er zitten geen doelen aan vast. Die zul je zelf moeten neerzetten.” Picnic wil tussen 2023 en 2030 een absolute emissiereductie van 42% realiseren voor Scope 1 en 2, en 42% emissiereductie in intensiteit voor Scope 3. Allebei met 2023 als ‘baselinejaar’. “Tussen 2023 en 2024 hebben we al een reductie van 18% bereikt in de emissie-intensiteit, vooral dankzij initiatieven binnen scope 1 en 2.” Daarbij gaat het om een relatieve daling van de uitstoot per eenheid activiteit.

Dierlijke eiwitten gesubsidieerd

“Het grootste obstakel voor verduurzaming ligt niet bij Picnic, maar in het bredere economische systeem”, zegt Krotova. “Dierlijke eiwitten worden in de EU gesubsidieerd, waardoor de prijs van vlees kunstmatig laag blijft. Zonder deze subsidies zou vlees naar schatting ruim drie keer zo duur zijn. Dat zou duurzame alternatieven aantrekkelijker maken. Kortom, we opereren binnen de spelregels van het huidige systeem.”  

Prikkels ontbreken

Structurele veranderingen, zoals het beprijzen van externe kosten en het invoeren van CO₂-heffingen, zijn volgens haar cruciaal om echte impact te realiseren. “Mechanismen zoals het Europese Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) zijn een stap in de goede richting. Voor sectoren zoals de voedselindustrie is aanvullende regelgeving nodig, zoals de Farm to Fork-strategie van de Europese Commissie.” Die strategie, onderdeel van de Green Deal van de EU, moet het voedselsysteem van de EU eerlijker, gezonder en duurzamer maken. “We hebben vooral meer zekerheid in regelgeving nodig. Kortom, geen voortdurende veranderingen in verwachtingen en regels.” 

Krotova vervolgt: “Zonder duidelijkheid in wetgeving en het internaliseren van externe kosten, ontbreekt de basis om duurzaamheid structureel te verankeren in de economie. Soms valt alles in een ‘businesscase’ op zijn plaats. En soms moeten we verder kijken dan de ‘businesscase’. Naar de lange termijn waarin het wel loont. Bovendien vraagt vooruitgang soms simpelweg om meer tijd en de juiste omstandigheden. Dat is dan niet anders.”